Thị trường chứng khoán hiện nay

Tư vấn phát hành và niêm yết (P1)

Hôm nay đi học môn Tư vấn phát hành và niêm yết, nghe thầy giáo (Thầy Thanh- HSX) giảng bài hay quá nên về tóm tắt lưu lại để sau này bạn nào cần dùng thì lấy ra đọc.

1. Quy định pháp luật liên quan

- Luật chứng khoán 2006, luật sửa đổi bổ sung luật chứng khoán số 62/2010/QH12.
- Nghị định 58/2012/NĐ-CP, 60/2015/NĐ-CP.
- Thông tư 162/2015/TT-BTCngày 26/10/2015.
- Thông tư 202/2015/QĐ-BTCngày 18/12/2015.
- Thông tư 180/2015/TT-BTCngày 13/11/2015.
- Thông tư 121/2012/TT-BTCngày 26/07/2012.
- Quy chế niêm yết tại HOSE và HNX.

2. Chào bán cổ phần riêng lẻ

Chào bán cổ phần riêng lẻ là chào bán cho dưới 100 nhà đầu tư mà không thông qua phương tiện thông tin đại chúng hoặc internet

Điều kiện chào bán cổ phần riêng lẻ

- Quyết định của Đại hội cổ đông:

+ Thông qua PA chào bán và sử dụng vốn;

+ Xác định đối tượng, số lượng nhà đầu tư.

- Các đợt chào bán cách nhau ít nhất 6 tháng

- Hạn chế chuyển nhượng 1 năm; ngoại trừ:

+ Bán cho người lao động;

+ Cá nhân chuyển nhượng nhà đầu tư chuyên nghiệp;

+ Chuyển nhượng giữa nhà đầu tư chuyên nghiệp;

+ Theo QĐ của Tòa án.

Hồ sơ chào bán riêng lẻ

- Giấy đăng ký chào bán

- Quyết định ĐHĐCĐ

- Quyết định HĐQT thông qua tiêu chí, DS đối tượng (ĐHCĐ ủy quyền)

- Tài liệu đáp ứng tỷ lệ tham gia của nhà đầu tư nước ngoài.

- VB chấp thuận của cơ quan có thẩm quyền (DN thuộc lĩnh vực kinh doanh có điều kiện)

Thủ tục chào bán của công ty đại chúng

3. Chào bán cổ phiếu ra công chúng

Chào bán cổ phiếu ra công chúng là các chào bán cổ phiếu cho nhiều hơn 100 nhà đầu tư (kể cả nhà đầu tư bên ngoài) thông qua phương tiện đại chúng hoặc Internet, mà số lượng nhà đầu tư mua là không xác định.

Điều kiện chào bán ra công chúng

- Vốn góp tối thiểu là 10 tỷ đồng

- Hoạt động kinh doanh kỳ trước có lãi và không có lỗ lũy kế

- Phương án phát hành vốn và phương án sử dụng vốn được ĐHĐCĐ thông qua

- Cam kết đưa chứng khoán giao dịch trong vòng 1 năm.

Hồ sơ đăng ký chào bán cổ phiếu ra công chúng

- Giấy đăng ký chào bán;

- Bản cáo bạch;

- Điều lệ công ty;

- BCTC 02 năm;

- Quyết định ĐHĐCĐ;

- Cam kết bảo lãnh phát hành (nếu có);

- Quyết định HDQT thông qua hồ sơ;

- VB chấp thuận của cơ quan chuyên ngành (nếu có);

- VB xác nhận của tổ chức, cá nhân liên quan (nếu có);

- Sử dụng vốn cho mục đích đầu tư, KD, phát triển dự án bất động sản, HS phải có tài liệu pháp lý liên quan đến quyền sử dụng đất, giấy chứng nhận đầu tư, thông tin liên quan đến việc đền bù, giải phóng mặt bằng, QĐ phê duyệt PA sử dụng vốn và kế hoạch sử dụng vốn;

- Hợp đồng tư vấn ký với công ty chứng khoán.

Bản cáo bạch

- Mô hình tổ chức, hoạt động, tài sản, tình hình tài chính, HĐQT, BGĐ và cơ cấu cổ đông.

- Điều kiện chào bán, rủi ro, kế hoạch lợi nhuận, cổ tức, PAPH và sử dụng vốn, phân tích độ pha loãng giá và EPS

- Đăng ký PH trước thời điểm đáo hạn TPCĐ hoặc chuyển đổi chứng quyền -> ảnh hưởng đối với nhà đầu tư.

- Đầy đủ chữ ký Chủ tịch HĐQT, TGĐ, KTT và đại diện PL của tổ chức tư vấn.

Báo cáo tài chính

- Bảng CDKT, KQKD, LCTT và thuyết minh. TCPH là công ty Mẹ: BCTC hợp nhất + Mẹ

- BCTC được kiểm toán và chấp nhận toàn bộ, không ngoại trừ ảnh hưởng đk chào bán và do không HN công ty con.

- Nộp HS trước 1/3, BCTC năm liền trước được không kiểm toán + BCTC kiểm toán 2 năm trước liền kề.

- Kết thúc kỳ kế toán cách thời điểm nộp HS đăng ký đầy đủ quá 90 ngày, bổ sung BCTC đến tháng, quý gần nhất.

Quyết định của Đại Hội Đồng Cổ Đông

- Nêu rõ thông qua PA phát hành và sử dụng vốn PA phát hành nêu rõ nguyên tắc xác định giá so với giá trị sổ sách, thị trường (nếu có) và phân tích độ pha loãng giá

- Giá phát hành theo LDN, trường hợp phát hành ưu đãi cho đối tượng không là cổ đông hiện hữu phải được Đại hội cổ đông thông qua và xác định rõ tiêu chí.

- Tài trợ cho dự án, tỷ lệ chào bán thành công, số tiền tối thiểu thu được và phương án xử lý.

Thủ tục chào bán

Công bố thông tin và báo cáo

- Trong vòng 7 ngày phải công bố thông tin giấy phép chào bán cổ phần theo đúng quy định

- Trong vòng 10 ngày phải báo cáo kết quả chào bán

- Trong vòng 15 ngày phải thay đổi giấy phép đăng ký kinh doanh theo đúng nội dung pháp hành

- Thực hiện niêm yết bổ sung cổ phiếu

4. Điều kiện niêm yết tại HOSE

- Phải là công ty có vốn tối thiểu là 120 tỷ đồng.

- Ít nhất 02 năm là Công ty cổ phần (trừ DNNN gắn CPH), ROE tối thiểu 5%, và 02 năm

liền kề có lãi, không lỗ lũy kế,

- Không nợ quá hạn trên 01 năm.

- Công khai nợ công ty đối với HDQT, BGD, KBS, KTT, cổ đông lớn và những người liên quan

- 20% cổ phiếu biểu quyết do 300 cổ đông nắm giữ không phải cổ đông lớn (trừ DNNN CPH theo

QD của Thủ Tướng CP)

- Cam kết nắm giữ 100% trong 06 tháng và 50% trong 06 tháng tiếp theo

- HS đầy đủ, hợp lệ

Niêm yết công ty hình thành sau hợp nhất tại HOSE

a. Công ty hình thành sau hợp nhất từ 02 hoặc một số công ty đều là CTNY trên HOSE

➢ Đáp ứng các điều kiện quy định tại các điểm a, c, d, đ, e Khoản 1 Điều 53 Nghị định số 58/2012/NĐ-CP.

+ CTCP, vốn;

+ Công khai nợ;

+ Cơ cấu cổ đông;

+ Cam kết nắm giữ;

+ Hồ sơ đăng ký niêm yết;

b. Công ty hình thành sau hợp nhất từ 02 hoặc một số công ty trong đó có ít nhất 01 công ty niêm yết trên HOSE và 01 công ty không niêm yết trên HOSE

➢ Đáp ứng các điều kiện quy định tại các điểm a, c, d, đ, e Khoản 1 Điều 53 Nghị định số 58/2012/NĐ-CP.

➢ Công ty chưa niêm yết phải đáp ứng:

+ 02 năm là công ty cổ phần;

+ ROE năm gần nhất 05%, hđkd 02 năm trước hợp nhất có lãi và không có lỗ lũy kế;

+ Không nợ quá hạn trên 01 năm;

c. Công ty hình thành sau hợp nhất từ 02 hoặc một số công ty đều không phải niêm yết trên HOSE

➢ Đáp ứng đầy đủ các điều kiện quy định tại các điểm a, b, c, d, đ, e Khoản 1 Điều 53 Nghị định số 58/2012/NĐ-CP.

+ CTCP, vốn;

+ Hoạt động kinh doanh

+ Công khai nợ;

+ Cơ cấu cổ đông;

+ Cam kết nắm giữ;

+ Hồ sơ đăng ký niêm yết;

Niêm yết công ty hình thành sau sáp nhập tại HOSE

a. Công ty nhận sáp nhập và công ty bị sáp nhập đều là công ty niêm yết trên HOSE

➢ Thực hiện đăng ký thay đổi niêm yết

b. Công ty nhận sáp nhập là công ty niêm yết trên HOSE, công ty bị sáp nhập không là công ty niêm yết, thực hiện đăng ký niêm yết bổ sung cho phần cổ phiếu hoán đổi của công ty bị sáp nhập khi:

➢ Công ty bị sáp nhập đáp ứng: 02 năm là CTCP, ROE 5%, hoạt động kinh doanh 02 năm có lãi, không lỗ lũy kế, không nợ quá hạn trên 01 năm, tuân thủ quy định về BCTC.

➢ Công ty bị sáp nhập không đáp ứng các đk trên, ROE trên BCTC hợp nhất kiểm toán năm hoặc bán niên kiểm toán (lập ngay sau thời điểm sáp nhập) ít nhất là 5% hoặc ROE BCTC kiểm toán năm dương và lớn hơn ROE BCTC năm của công ty bị sáp nhập.

➢ Công ty bị sáp nhập và tỷ lệ ROE không đáp ứng các điều kiện trên, số cổ phiếu phát hành thêm chỉ được niêm yết bổ sung sau 01 năm kể từ ngày công ty hình thành sau sáp nhập được cấp giấy đăng ký kinh doanh.

c. Công ty nhận sáp nhập không là công ty niêm yết trên HOSE:

➢ Công ty hình thành sau sáp nhập phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện tại khoản 1 điều 53 Nghị định 58

5. Điều kiện niêm yết tại HNX

- Phải là công ty có vốn tối thiểu là 30 tỷ đồng.

- Ít nhất 01 năm là Công ty cổ phần (trừ DNNN gắn CPH), ROE tối thiểu 5%, và không lỗ lũy kế.

- Không nợ quá hạn trên 01 năm.

- Công khai nợ công ty đối với HDQT, BGD, KBS, KTT, cổ đông lớn và những người liên quan

- 15% cổ phiếu biểu quyết do 100 cổ đông nắm giữ không phải cổ đông lớn (trừ DNNN CPH theo

QD của Thủ Tướng CP)

- Cam kết nắm giữ 100% trong 06 tháng và 50% trong 06 tháng tiếp theo

- HS đầy đủ, hợp lệ

6. Hồ sơ niêm yết cổ phiếu

- Giấy đăng ký niêm yết (mẫu của SGDCK);

- Bản cáo bạch;

- Điều lệ công ty;

- BCTC;

- Quyết định ĐHĐCĐ;

- Giấy chứng nhận ĐKKD;

- Sổ đăng ký cổ đông (lập trong 01 tháng trước khi ĐK);

- Cam kết nắm giữ (Mẫu SGDCK);

- Hợp đồng tư vấn (nếu có);

- Danh sách người có liên quan;

- Giấy chứng nhận của VSD;

- VB chấp thuận của NHNN (nếu TCTD);

- Giấy ủy quyền công bố thông tin;

- Quy trình công bố thông tin nội bộ;

- Quy chế quản trị công ty;

- Báo cáo quá trình tăng vốn.

Bản cáo bạch

- Có đầy đủ chữ ký của Chủ tịch HĐQT, GĐ/TGĐ, Trưởng BKS, KTT của tổ chức ĐKNY và người đại diện theo pháp luật của tổ chức tư vấn.

- Đầy đủ nội dung theo BCB mẫu, trình bày rỏ ràng, đầy đủ tài liệu chứng minh, giải trình cần thiết.

- ĐHCĐ đã thông qua NQ về phát hành thêm CP huy động vốn/trả cổ tức/thưởng, phát hành TP hoặc TP chuyển đổi -> BS thông tin vào BCB

Báo cáo tài chính

- Bảng CDKT, KQKD, LCTT và thuyết minh.

- TCPH là công ty Mẹ: BCTC hợp nhất + Mẹ

- BCTC được kiểm toán và chấp nhận toàn bộ.

- Nộp HS trước 1/3, BCTC năm liền trước được không kiểm toán + BCTC kiểm toán 2 năm trước liền kề.

- Kết thúc kỳ kế toán cách thời điểm nộp HS đăng ký đầy đủ quá 90 ngày, bổ sung BCTC đến tháng, quý gần nhất.

- Biến động bất thường sau niên độ BCTC gần nhất, bổ sung BCTC đến tháng, quý gần nhất.

- Phát hành thêm huy động vốn sau khi kết thúc niên độ của BCTC kiểm toán gần nhất -> kiểm toán phần tăng vốn

7. Các trường hợp đăng ký niêm yết

- Tổ chức đăng ký niêm yết lần đầu;

- Đã niêm yết CP, đăng ký niêm yết TP;

- Đã niêm yết TP, đăng ký niêm yết CP;

- Đã niêm yết TP, đăng ký niêm yết TP mới;

- DNNN CPH gắn với niêm yết, HS đăng ký NY nộp đồng thời với quá trình chào bán;

- Niêm yết bổ sung.

8. Nghĩa vụ của tổ chức niêm yết

- Đảm bảo duy trì điều kiện niêm yết;

- Ban hành điều lệ theo đúng quy định;

- Tuân thủ các quy định về quản trị công ty, các quy chế của SGDCK và các quy định liên quan đến CK và TTCK trong suốt thời gian CK niêm yết;

- Thực hiện nghĩa vụ công bố thông tin theo quy định;

- Đóng phí niêm yết theo quy định.

9. Quy định về phí niêm yết cổ phiếu

- Phí đăng ký niêm yết lần đầu: 10 triệu đồng/CTNY;

- Phí đăng ký niêm yết bổ sung: 5 triệu đồng/lần;

- Phí niêm yết hàng năm:

+ Giá trị niêm yết < 100 tỷ đồng: 15 triệu đồng

+ 100 tỷ đồng <= niêm yết < 500 tỷ đồng: 20 triệu đồng

+ Từ 500 tỷ trở lên: 20 triệu đồng + 0,001% giá trị niêm yết nhưng không quá 50 triệu đồng.

10. Quy định về phí niêm yết trái phiếu, CCQ

- Phí đăng ký niêm yết lần đầu: 10 triệu đồng/CTNY;

- Phí đăng ký niêm yết bổ sung: 5 triệu đồng/lần;

- Phí niêm yết hàng năm:

+ Giá trị niêm yết < 80 tỷ đồng: 15 triệu đồng

+ 80 tỷ đồng <= niêm yết < 200 tỷ đồng: 20 triệu đồng

+ Từ 200 tỷ trở lên: 20 triệu đồng + 0,001% giá trị niêm yết nhưng không quá 50 triệu đồng.

11. Hủy niêm yết bắt buộc

- TCNY không đáp ứng các ĐKNY trong thời hạn 01 năm;

- TCNY ngừng hoặc bị ngừng hoạt động sxkd chính từ 01 năm;

- Khi bị thu hồi giấy đkkd hoặc giấy phép thành lập và hoạt động trong lĩnh vực chuyên ngành;

- CP không có giao dịch trong 12 tháng;

- KQKD lỗ 03 năm liên tiếp hoặc tổng số lỗ vượt vốn điều lệ thực góp trong bctc kiểm toán gần nhất;

- Chấm dứt tồn tại do hợp nhất, sáp nhập, chia, tách, giải thể hoặc phá sản, quỹ đầu tư chứng khoán chấm dứt hoạt động;

- TP đến thời gian đáo hạn hoặc được TCNY mua lại toàn bộ trước thời gian đáo hạn;

- TCKT không chấp nhận thực hiện kiểm toán hoặc có ý kiến không chấp nhận hoặc từ chối cho ý kiến đối với BCTC năm;

- Không tiến hành các thủ tục niêm yết trên Sở trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày được chấp thuận niêm yết.

- Vi phạm chậm nộp BCTC năm trong 03 năm liên tiếp;

- UBCK, Sở phát hiện TCNY giả mạo hs hoặc hs chứa đựng những thông tin sai lệch nghiêm trọng ảnh hưởng đến qđ đầu tư;

- Vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ CBTT.

⇨ Trường hợp hủy niêm yết tự nguyện cần lưu ý:

⇨ QĐ của ĐHCĐ có trên 50% số phiếu biểu quyết không phải là cổ đông lớn chấp thuận hủy niêm yết;

⇨ Không được hủy niêm yết trong thời hạn 02 năm kể từ ngày đưa cp vào niêm yết.

12. Đăng ký giao dịch UPCOM

- Đối tượng

+ Công ty đại chúng đủ điều kiện nhưng chưa niêm yết hoặc bị hủy niêm yết;

+ CTĐC chưa đủ đk niêm yết;

+ DNNN chào bán ra công chú ng.

- Hồ sơ:

+ Giấy đề nghị đăng ký giao dịch ck (mẫu HNX);

+ Bản công bố thông tin;

+ BCTC kiểm toán;

+ Giấy chứng nhận của VSD.

13. Quy trình lập hồ sơ đăng ký phát hành - niêm yết

- Khảo sát, thu thập thông tin

- Phân tích, đánh giá

- Lập thời gian biểu và danh mục công việc

- Ký hợp đồng tư vấn

- Chỉ định nhóm/người thực hiện

- Kế hoạch họp với TCPH/TCNY

- thảo HS, tài liệu, bản cáo bạch,..văn bản giải trình

- Rà soát điều kiện, tư vấn giá phát hành/Niêm yết

14. Chuẩn bị trước khi lập hồ sơ đăng ký niêm yết/phát hành

- Tổ chức ĐHCĐ để xin ý kiến cổ đông;

- Soạn thảo các tài liệu pháp lý;

- Giới thiệu tổ chức kiểm toán, tư vấn pháp lý, công ty in ấn;

- Tổ chức, cơ cấu lại doanh nghiệp.

15. Cách nộp hồ sơ Đăng ký Niêm Yết/UPCOM

- Cách thức:

+ Gửi trực tiếp tại trụ sở HSX/HNX hoặc theo đường bưu điện

+ Ủy quyền nộp hồ sơ

- Số lượng:

+ Niêm yết: HSX 02 bộ (01 chính, 01 sao) + dữ liệu điện tử; HNX 03 bộ (01 chính + 02 sao) + dữ liệu điện tử.

+ Upcom: 02 bộ chính

- Thời hạn giải quyết:

+ Niêm yết: 30 ngày

+ Upcom: 05 ngày

16. Quy trình xét duyệt hồ sơ

➢ Tiếp nhận hs

➢ Kiểm tra sơ bộ tính đầy đủ, hợp lệ.

➢ Phiếu nhận hs.

➢ CBTT việc nhận hs.

➢ Yêu cầu sửa đổi, bổ sung hs nếu cần.

➢ Thẩm định hs, trình hội đồng xét duyệt.

➢ Chấp thuận/từ chối.

➢ Hoàn chỉnh hs, bản cáo bạch.

➢ Quyết định chấp thuận và cbtt.

➢ Thủ tục niêm yết và giao dịch.

17. Thủ tục niêm yết và giao dịch sau khi được chấp thuận

➢ 05 ngày làm việc kể từ ngày có QĐNY, CBTT việc niêm yết 03 kỳ liên tiếp của tờ báo trung ương hoặc địa phương nơi TC ĐKNY có trụ sở chính. Nội dung bao gồm:

➢ Thông tin về QĐ chấp thuận NY;

➢ Địa điểm cung cấp BCB;

➢ Ngày giao dịch dự kiến;

➢ Nộp phí QLNY;

➢ Thông báo và hướng dẫn cổ đông/trái chủ/nhà đầu tư lưu ký chứng khoán;

➢ Đăng ký ngày giao dịch đầu tiên:

➢ Lễ trao Quyết định

➢ Khai trương Giao dịch

Khoa học nói rằng: Nếu sếp bạn có 9 dấu hiệu này, hãy "thề chết" trung thành với họ

Làm sao để biết sếp của bạn là người tốt, hay xấu? Ai là quân tử, ai có lòng dạ tiểu nhân? Hãy tham khảo 9 dấu hiệu sau đây - đã được các nhà nghiên cứu tại Harvard tổng hợp lại.

Có câu: "Nhân viên không bao giờ rời bỏ công ty, họ chỉ bỏ sếp của mình".

Vậy làm sao để biết sếp của bạn là người tốt, hay xấu? Ai là quân tử, ai có lòng dạ tiểu nhân? Hãy tham khảo 9 dấu hiệu sau đây - đã được các nhà nghiên cứu tại Harvard tổng hợp lại.

1. Lắng nghe trước, hành động sau

Dù gặp phải bất kì sự cố gì, nghiêm trọng, hay không nghiêm trọng, nếu sếp bạn chọn phương án lắng nghe các thành viên trong nhóm trước, thay vì ngay lập tức mắng mỏ, dọa nạt, đó hẳn là một ông sếp tốt.

Việc chịu khó lắng nghe chứng tỏ sếp bạn là người biết đặt mình vào hoàn cảnh của người khác. Ở người sếp ấy, bạn sẽ học được 2 giá trị: thấu hiểu và sự cảm thông.

2. Không đưa ra quyết định ở thời điểm nóng giận

Nếu vì nóng giận mà sếp bạn đuổi việc, hoặc thẳng tay phạt nặng một ai đó, hãy cân nhắc thật kĩ việc có nên theo ông sếp này hay không.

Bởi theo các chuyên gia ở Harvard, hành động xử lý công việc trong cơn nóng giận là điều cực kì kém khôn ngoan, chứng tỏ người này không biết tiết chế cảm xúc của mình.

Còn một nhà quản lý tài ba sẽ thường chờ cho tới khi cơn giận dữ qua đi, cho tới khi mọi người bình tĩnh lại, sau đó mới đưa ra hành động sáng suốt.

3. "Anh cái gì cũng biết"

Nếu gặp phải sếp "biết tuốt", bạn nên dè chừng ngay. Bởi đây là dấu hiệu cho thấy sếp bạn thích tỏ ra "nguy hiểm", rằng anh biết tất cả mọi thứ.

Trên thực tế, bạn cần một người sếp khiêm tốn hơn thế. Sếp giỏi là người sẵn sàng nói "Cái này anh chưa biết", và ngay sau đó họ sẽ tìm mọi cách để tìm hiểu về vấn đề này - nếu đây là câu hỏi thực sự quan trọng. Bản thân họ không coi đó là một điểm yếu, mà tin rằng đây là quá trình để hoàn thiện bản thân.

4. Sếp giỏi không bao giờ tự nhận mình là người thông minh nhất phòng

Tư duy muốn được công nhận là người thông minh chỉ phù hợp với đối tượng nhân viên, còn sếp giỏi thì không. Lãnh đạo giỏi muốn người thông minh làm việc cho mình. Họ sẽ đóng vai trò là người chỉ huy dàn nhạc, còn nhân viên chính là các nhạc công suất sắc.

5. Sếp giỏi tuy nói chỉ quan tâm tới kết quả, nhưng thực ra rất để ý tới quá trình

Sếp giỏi biết rằng, để có được thành quả, nhân viên luôn cần có quá trình phấn đấu. Thành quả chính là quá trình của hàng ngày, hàng giờ tập luyện và lao động siêng năng. Nói chỉ quan tâm đến kết quả thực ra là cách để tránh tâng bốc nhân viên của mình. Thực ra, họ rất để ý tới quá trình nhân viên đạt được thành quả.

6. Sếp giỏi luôn phê bình, nhưng mang tính xây dựng, và tích cực

Thế nào là phê bình mang tính xây dựng? Đó là chỉ ra được cái sai của người khác, nhưng cũng đồng thời phải đưa ra cho họ được giải pháp. Sếp giỏi là người luôn tìm cách giúp đỡ nhân viên, chứ không phải vùi dập họ.

7. Sếp giỏi không bao giờ nói: "Đó không phải việc của anh"

Thực chất, đã là lãnh đạo, là người chịu trách nhiệm cao nhất trong đội, nhóm, mọi công việc đều "là việc của sếp". Có điều, người phải thực thi là nhân viên. Sếp giỏi luôn chịu trách nhiệm, ngược lại, họ chỉ là người hưởng lương cao nhất phòng, việc nhẹ nhất phòng.

8. Sếp giỏi là người biết trao quyền

Sếp giỏi sẽ không ôm hết việc vào mình, bởi nếu việc gì cũng tới tay, họ sẽ chẳng bao giờ có thời gian để "hoạch định" về tương lai tốt đẹp của công ty. Thay vào đó, họ chấp nhận trao quyền cho nhân viên đủ năng lực, đủ kinh nghiệm và có đủ đạo đức. Sếp giỏi sẽ tạo ra môi trường để mọi người cùng làm việc, thay vì làm việc hết cả phần người khác.

9. Sếp giỏi luôn có cách của mình

Thường thì khi đứng trước khó khăn, sếp giỏi luôn tìm ra cách để giải quyết vấn đề, thay vì gạt bỏ mọi ý kiến của cấp dưới. Những câu như: "Anh thấy khó lắm", "Anh thấy không khả thi" sẽ ít khi được sếp giỏi nói ra. Thay vào đó, sếp giỏi sẽ nói rằng: "Cứ làm đi em, anh có cách"..

Nâng cao mục tiêu về tài chính - Bài học cuộc sống

Bước vào nhà nghỉ và một khách sạn 5 sao bạn sẽ thấy rất nhiều sự khác biệt. Mọi thứ ở KS 5 sao đều cao cấp hơn hẳn từ cái lavabo tới cái ga trải giường, từ ông bảo vệ tới người tiếp tân, từ cái nắm đấm cửa tới cái tivi. Túm lại đó là hai đẳng cấp khác nhau.

Một anh dọn phòng ở nhà nghỉ hàng ngày vẫn hoàn thành công việc theo tiểu chuẩn của nhà nghỉ. Vì một lý do nào đó anh ta chuyển sang làm dọn phòng cho khách sạn 5 sao. Cho dù chẳng ai chỉ bảo anh thì anh cũng ý thức được đây là một khách sạn 5 sao. Trước anh trải ga chẳng buồn nhìn lại thì nay anh mất cả chục phút nhằm đảm bảo rằng ga trải giường phẳng lì. Trước anh mặc kệ các vết bẩn trong toilet thì nay mắt anh láo liên nhằm đảm bảo rằng mọi thứ sạch bóc. Theo năm tháng anh ta thay đổi mọi yếu tố: thái độ, kỹ năng, kiến thức,….Và anh không còn phải ngại ngùng nộp đơn vào khách sạn 6 sao như thủa anh từ nhà nghỉ nộp đơn vào ks 5 sao.

Giả sử anh ta vẫn làm nhà nghỉ và vì lý do nào đó anh ta đặt ra tiêu chuẩn như là một khách sạn 5 sao. Anh ta xếp ga giường phẳng lì, chùi mọi vết bẩn trong toilet, chào hỏi lịch sự thậm chí xách đồ cho khách. Khách bình thường đến nhà nghỉ đã có trong đầu tâm lý tiền nào của nấy rồi, nay được phục vụ cao hơn chuẩn cảm thấy rất hài lòng.

Vấn đề ở đây là anh ta chỉ là một cá biệt trong một nhà nghỉ có nhiều người phục vụ. Có rất nhiều thứ trong nhà nghỉ có thể làm như một tiêu chuẩn 5 sao mà chẳng tốn thêm xu nào nhưng không ai buồn làm. Người lễ tân chỉ cần niềm nở hơn, ăn mặc sạch sẽ hơn, xách đồ cho khách khi họ cần,…Nhưng vì họ nghĩ rằng đây là nhà nghỉ mà nhà khách vào nhà nghỉ chỉ đáng thế nên làm quá lên là không cần thiết.

Nếu như Nhà nghỉ, khách sạn 5 sao là tập hợp các tiêu chuẩn trong nhận thức của chúng ta thì hành động của chúng ta sẽ theo các tiêu chuẩn tương ứng vì vậy mang lại kết quả tương ứng.

Nếu như bạn cho rằng đã là giường thì chăn gối phải xếp gọn gẽ, ga giường phải phẳng và sạch thì bạn sẽ có hành động để cái giường nhà bạn luôn thế. Ngược lại bạn chẳng có tiêu chuẩn gì đối với giường, nó có thể bề bộn cũng không sao thì chắc chắn là bạn sẽ không có hành động gì để làm nó ngăn nắp sạch sẽ.

Trong mọi mặt đời sống các tiêu chuẩn trong tiềm thức (nhận thức) dẫn dắt các suy nghĩ của chúng ta từ đó dẫn tới các hành động và kết quả tương ứng. Gói gọn lại trong câu ” Chúng ta nhận được những gì mà chúng ta nghĩ rằng mình xứng đáng được nhận”

Ví dụ:

Nếu bạn nghĩ rằng các ông chồng nói chung không cần phải giúp đỡ vợ việc bếp núc thì đương nhiên bạn sẽ không bao giờ yêu cầu chồng bạn phải làm vậy. Và nếu anh ta có dở chứng rửa bát thì bạn cũng đuổi anh ta ra ngồi ghế sofa. Kết quả là bạn nhận được đúng một ông chồng theo tiêu chuẩn của bạn.

Ngược lại, nếu tiêu chuẩn của bạn là người chồng phải giúp đỡ vợ việc bếp núc thì bạn sẽ hướng dẫn anh ta, động viên anh ta kịp thời. Bạn hướng anh ta tới công việc bếp núc và dần dần bạn sẽ có một ông chồng như vậy cho dù xuất phát điểm ban đầu có là như thế nào.

Tóm lại việc xây dựng cho mình những tiêu chuẩn cao là hết sức quan trọng. Có những thứ bạn nên xây dựng tiêu chuẩn thấp để dễ cảm thấy hài lòng nhưng đa phần chúng ta sẽ phải xây dựng tiêu chuẩn cao để kéo bản thân mình lên. Một trong số đó là vấn đề tài chính.

Tiêu chuẩn tài chính trong nhận thức là gì?

Trong ví bạn thường có 1 triệu. Vì một lý do nào đó nó tăng lên thành 5 triệu, cảm giác lúc đó của bạn rất bứt dứt chỉ muốn đẩy nhanh 4 triệu đi để về mức 1 triệu như ban đầu.

Nghe rất kỳ cục nhưng trong nhận thức của chúng ta tồn tại một con số mà chúng ta nên có trong ví hay trong gia đình. Khi số tiền thấp hơn con số đó ta cảm thấy không yên và muốn tìm mọi cách để kiếm tiền đạt tới nó. Khi số tiền nhiều hơn thì ta tìm mọi cách để tiêu cái khoản thừa đi.

Gì chứ việc tiêu tiền giờ rất dễ. Đi ăn rồi đi xem phim với người yêu buổi tối bỏ rẻ cũng mất 400 nghìn. Iphone với Samsung cứ 6 tháng ra một đời mới có mức giá khoảng 24 triệu. Hồi xưa các đồ điện tử theo tiêu chí bền nên có khi cả đời mua một lần như tủ lạnh, nồi cơm điện,…Ngày nay hàng hóa theo tiêu chí đẹp, hiện đại, hợp mode; mà để làm như vậy thì cần gì bền.

Mức này thậm chí có thể âm. Có những người luôn luôn mắc nợ, lúc nào họ cũng phải nợ tiền một ai đó. Khi trả nợ được X đồng thì họ tìm cách để tiếp tục được nợ. Trạng thái kiếm tiền trả nợ là trạng thái bình thường mà nếu không có họ cảm thấy bất an.

Giờ hãy suy nghĩ là thường thì trong ví bạn và cả gia đình bạn có bao nhiêu tiền? Bạn có thấy là mức đó không dao động mấy trong nhiều năm qua không? . Nếu trước gia đình bạn cuối tháng đều hết sạch tiền thì giờ vẫn thế cho dù tổng thu nhập đã tăng gấp vài lần.

Ví dụ bạn tìm được mức đó là 20 triệu. Mức 20 triệu này quyết định rằng bạn chỉ nỗ lực vừa đủ để kiếm tiền nhằm đảm bảo rằng luôn có 20 triệu.

Giờ giả sử bằng cách nào đó bạn mặc nhiên cho rằng mình phải có 200 triệu trong gia đình. Định mức này tồn tại hiển nhiên trong tâm thức bạn giống như nó đương nhiên phải vậy chứ không đơn giản chỉ là suy nghĩ thoáng qua. Bạn sẽ tìm mọi cách để có được số tiền đó. Nếu việc hiện tại không cho phép bạn làm vậy thì bạn sẽ tìm việc khác, nếu thấy thời gian dành cho công việc là chưa đủ thì bạn dành nhiều thời gian hơn, nếu thấy rằng mình tiêu quá nhiều thì bạn tìm cách tiêu ít đi. Và rồi bạn sẽ có 200 triệu.

Tôi nhấn mạnh là việc đặt mục tiêu có 200 triệu trong vòng 2 năm chẳng hạn không giống như tình huống này. Bạn có thể đặt mục tiêu 200 tr nhưng trong tiềm thức bạn lại cho rằng mình chỉ cần 20 triệu. Tình huống này bạn ghim vào trong tiềm thức rằng mình đương nhiên phải có 200 triệu (Nhận thức rằng mình cần có 200tr), tiềm thức sẽ dẫn dắt suy nghĩ rồi tới hành động.

Nhưng xây dựng cái gì đó vào trong tiềm thức không dễ. Thường một việc gì đó lặp đi lặp lại rất nhiều lần thì mới thành thói quen từ đó in vào trong tiềm thức. Mức 20 triệu đã tồn tại rất nhiều năm rồi, không thể một sớm một chiều nâng lên 200 triệu được.

Tôi nghĩ rằng chúng ta có hai cách để làm điều này:

Leo thang liên tục

Thông thường chúng ta vô thức hoặc có ý thức theo hình thức này. Vô thức khi mà tốc độ tăng của thu nhập vượt nhiều so với tốc độ tăng của chi tiêu. Mặc dù tiềm thức “không muốn” nhận thêm tiền nhưng khoản chênh lệch vẫn được tạo ra. Số tiền tích lũy cứ tăng dần lên nhờ vậy mà mức tiền cũng tăng theo.

Vô thức có nhược điểm là thu nhập phải tăng nhanh (mà thường ít người gặp) và mức tăng không có sự dẫn dắt nên tăng chậm và dễ quay trở lại các mốc trước đó khi thu nhập giảm.

Có ý thức là chúng ta tự đặt ra các mức và các mức này vừa đủ để đạt được trong một khoảng thời gian ngắn ( khoảng 3 tháng trở lại). Ví dụ nếu mức đang là 20 triệu thì hãy đặt là trong vòng 3 tháng tới số tiền thường có sẽ là 20 triệu và 1 trăm nghìn.

Bạn sẽ bảo rằng 3 tháng tiết kiệm thêm 100.000 đ thì biết bao giờ mới khá được. Thực ra ngay tháng thứ hai bạn sẽ quyết định rằng mình nên có thêm 500.000 đ. Và tới tháng thứ 3 thì bạn đã tích được 1 triệu. Sau đó bạn lại đặt mục tiêu cho 3 tháng tiếp theo là 21triệu và 500 nghìn.

Bí quyết ở đây là bạn sẽ mồi cho tiềm thức. Nếu bạn đặt mục tiêu là 21 triệu ngay thì tiềm thức sẽ bảo rằng làm sao mà tiết kiệm được và nó tìm mọi cách để chứng minh rằng nó đúng. Nhưng nếu bạn chỉ đặt 100.000 đ thôi nó sẽ bảo rằng như thế thì bao giờ mới giàu được và tự đưa ra các mức cao hơn số tiền đó.

Vì lý do này mà các sách dạy làm giàu nói chung đều bảo rằng bạn phải bắt đầu tích lũy cho dù số tiền đó có nhỏ tới đâu. Đừng nghĩ rằng một tháng tiết kiệm được 6 triệu thì 10 năm là 60 triệu; không, 10 năm sẽ là số tiền nhiều hơn nhiều. Sai lầm của chúng ta là chúng ta nghĩ rằng mức lương đang có chỉ đủ sống, có tích lũy mỗi tháng được vài trăm nghìn thì cũng chẳng để làm gì.

Thông thường khi lập gia đình thì ta tích lũy nhiều hơn là khi độc thân. Nguyên nhân vì khi sống với bố mẹ thì ta chỉ cần vài trăm nghìn trong túi là đủ, mọi chi phí đều có bố mẹ lo. Khi đã có gia đình riêng ta phải chi nhiều khoản như lễ hỏi, ốm đau,…vì vậy ta tự xây cho mình một mức là vài triệu. Rồi dần dần số tiền này tăng dần vì chúng ta ý thức hơn những chi phí trong tương lai khi con vào đại học, ta chẳng may bị ốm đau, …

Đột phá

Cách này dành cho những người có tính kỷ luật cao. Ví dụ nếu mức hiện tại là 20 triệu thì mức mục tiêu là 200 triệu. Bạn phải tính toán mức này sao cho nó phải vượt quá so với mức leo thang vì nếu phương pháp leo thang làm được thì nên theo leo thang.

Cách này chính là cách trong cuốn “Think and grow rich”. Hàng ngày hãy lặp đi lặp lại trong đầu rằng mình cần có 200 triệu. Dần dần mức này sẽ in vào tiềm thức. Tiềm thức sẽ cảnh báo với bạn rằng nếu bạn làm theo cách thông thường thì sẽ không thể đạt được. Nó sẽ thúc đẩy bạn đi tìm các con đường mới.

Đơn giản nếu bạn không có suy nghĩ bơi vượt sông hồng hoặc là chết thì bạn chẳng bao giờ luyện tập để bơi qua sông hồng và giả sử bạn đủ năng lực thì bạn cũng không bơi qua. Sai lầm chỉ là bạn đang chưa biết bơi mà đòi ngày mai bơi vượt qua sông hồng giống như một em sinh viên mọi thứ đang bằng không mà đòi sang năm có trong túi 200 triệu.

Các bạn trẻ ngày nay thường mong muốn một cái gì đó phải có kết qủa ngay. Họ muốn hôm nay gieo hạt thì ngày mai phải có quả ăn. Cuộc đời đâu đơn giản như thế, gieo hạt ngày hôm nay thì mai vẫn là hạt mà một tuần sau thì cũng vẫn là hạt. Hạt đó chỉ mọc cây và ra quả khi có thời gian và sự nỗ lực liên tục của bản thân. Đừng hôm nay gieo hạt bưởi, ngày mai chưa thấy bưởi thì đập đi gieo hạt cam, rồi ngày hôm sau không có quả cam thì lại đập đi gieo hạt mít,…. Cho dù có gieo hạt gì thì nếu có sự kỷ luật và nỗ lực liên tục thì kiểu gì cũng sẽ có quả ăn.

Bàn về yếu tố may rủi ở đời

Mới sáng hôm qua ở Long Biên – Hà Nội có vụ xe Camry đâm xe làm 3 người chết, trong đó có 1 cháu nhỏ. Một sự kiện xảy ra ngoài ý muốn của tất cả mọi người: chủ xe, lái xe, 3 người gặp nạn, nhà cửa quanh chỗ xảy ra tai nạn. Sự kiện là một rủi ro, ảnh hưởng rất nặng lề tới những người trong cuộc.

Bảng dưới là thống kê tình hình giao thông từ 2011 tới 2015:

Chúng ta thấy bất chấp việc cải thiện hạ tầng giao thông, tăng cường xử phạt thì số người chết vì tai nạn giao thông vẫn không thay đổi gì nhiều. Điều này có nghĩa rằng sự kiện tai nạn đó nếu không xảy ra tại Long Biên thì sẽ xảy ra tại một địa điểm khác hoặc từ nhiều địa điểm khác có tổng người chết và bị thương tương ứng.

Ngay cả số tiền xử phạt cũng không có thay đổi gì nhiều, tuy nhiên có thể được giải thích thông qua cơ chế khoán của CA. Số liệu người chết thì tôi không nghĩ là người ta lại bóp méo để đảm bảo rằng năm sau không cao hơn năm trước.

Điều này làm ta liên tưởng tới một vị thần nào đó trên trời khoán cho Việt Nam mỗi năm phải cống nạp bao nhiêu người bằng con đường tai nạn giao thông. Thậm chí nếu thống kê tổng số người chết vì tất cả các nguyên nhân thì có khi con số tổng cũng không thay đổi.

Nhìn ở vế ngược lại, số người gặp vận may cũng được phân bổ xuống (giống như vậy rủi vậy). Giả sử một công ty có 1 vị trí ngon, bạn không được tuyển dụng vào thì người khác cũng sẽ được tuyển dụng vào. Một căn nhà giá rẻ bất ngờ, bạn không mua được thì người khác cũng sẽ mua được. Hôm nay bạn không trúng đề thì người đánh khác sẽ trúng và cho dù thế nào thì chủ đề cũng thu được tiền.

Vậy thì yếu tố may rủi ảnh hưởng gì tới cá nhân mỗi chúng ta? Càng về già bạn sẽ càng chiêm nghiệm rằng trong cuộc đời này cho dù hàng ngày chúng ta gặp rất nhiều sự kiện khác nhau, cả xấu và tốt, thì cũng chỉ có 1 hoặc 2 sự kiện đặc biệt quan trọng khiến ta bi đát như ngày nay hoặc nở hoa như bây giờ.

Sự kiện đó có thể ta gặp được một người bạn tốt hoặc xấu, gặp một người sếp tốt hoặc xấu, lấy được chồng/vợ tốt hoặc không mua hoặc không mua một vật dụng nào đó,….Sau đó là cách chúng ta phản ứng với sự kiện cũng rất đặc trưng. Một số sự kiện phụ trợ sau đó thêm mắm thêm muối khiến cho hậu quả càng ghê gớm hơn hoặc kết quả càng mỹ mãn hơn.

1. Một sự kiện gọi là may rủi khi nó đảm bảo 3 tiêu chí sau:

Sự kiện xảy ra độc lập so với chủ thể (là ta)

Xét trong vụ tai nạn tại Long Biên, chuỗi sự kiện của 3 người bị nạn hoàn toàn độc lập so với chuỗi sự kiện của người lái xe và các tác nhân khác (chiếc xe máy, ô tô đậu). Chuỗi sự kiện có thể tính trong ngắn hạn hoặc có thể tính từ lúc chào đời của từng đối tượng trong sự kiện. Chỉ 1 sự kiện nào đó trong chuỗi sự kiện đó thay đổi thì có khi vụ tai nạn đã không xảy ra vào lúc đó (nhưng có thể vào lúc khác).

Một người lao đầu xuống sông tự tử và bị chết thì đó không gọi là không may mắn vì rõ ràng sự kiện có sự quyết định của chính anh ta. Trước kỳ thi không học gì cả, bị điểm xấu thì không thể gọi là không may.

–
Sự kiện may rủi sẽ mang lại một kết quả tiểm ấn tốt hay xấu đủ lớn

Đủ lớn ở đây được hiểu là sự kiện đó phải ảnh hưởng tới cuộc đời ta. Nếu tính cả việc hôm nay may mắn ăn được tô phở ngon khiến lòng phấn chấn thì có mà liệt kê cả ngày.

Đi giữa đường hết xăng. Nếu như sự kiện đó không khiến bạn nỡ một cuộc hẹn phỏng vấn quan trọng mà chỉ là về muộn hơn ngày thường một chút thì không đáng gọi là sự kiện may rủi.

Tiểm ẩn là khả năng có xác xuất cao xảy ra. Ví dụ trước kỳ thi ta không học gì cả thì tiểm ẩn một rủi ro rất cao là sẽ bị thi trượt. Thực tế ta lại được điểm cao thì đó là ta đã gặp may, còn nếu ta bị điểm xấu thì đó không phải ta gặp vận rủi.

Một người lao đầu xuống sông tự tự tiểm ẩn nguy cơ rất cao là chết đuối. Nếu anh ta chết đuối thật thì đó không gọi là không may, nhưng nếu bỗng nhiên lúc đó lại có người bơi rất giỏi cứu anh thì anh ta đã gặp may.

Trong quản lý rủi ro bản thân, ta cố gắng hạn chế tối đa hậu quả của một sự kiện có rủi ro tiềm ẩn hậu quả lớn. Trong quản lý vận may của bản thân, ta cố gắng tăng tối đa một sự kiện may mắn có tiềm ẩn lợi ích lớn. Nếu giỏi ra ta có thể biến rủi ro thành cơ hội, biến một rủi ro có tiềm ẩn hậu quả lớn thành một sự kiện mang lại lợi ích lớn. Mà nếu dốt thì ta có thể biến một cơ hội thành rủi ro, biến một cơ hội có tiềm năng mang lại lợi ích lớn thành trái đắng.

Sự kiện có các yếu tố không thể dự đoán trước

Ta biết chắc là nếu như cứa miếng thủy tinh kia vào da thì sẽ chảy máu. Ta thử cứa và đúng là chảy máu thật, đó không phải là không may. Nhưng một đứa trẻ chưa biết tới việc này và nó bị chảy máu thì đó là sự không may, nhưng đó cũng là may mắn vì nó đã học được một bài học để tương lai không thử chọc dao vào bụng.

Ta biết chắc vị trí đó trong công ty sẽ có mức thu nhập rất cao. Ta cố gắng phấn đấu vào vị trí đó và được hưởng mức thu nhập cao thật, đó không phải là sự may mắn vì ta đã biết trước điều đó rồi.

Tập thể thao đều đặn mang lại sức khỏe, điều này khỏi phải bàn cãi. Đối với những người tập thể thao đều thì sức khỏe họ sở hữu là đương nhiên, họ không coi mình đã có may mắn có một sức khỏe tốt.

Quản trị rủi ro giống như việc phòng và chống cháy. Phòng cháy là việc ta dự đoán các tình huống có thể xảy ra cháy và tìm mọi cách để tình huống đó không xảy ra. Chống cháy là việc ta dự đoán tất cả các tình huống chữa cháy và ứng dụng ngay một biện pháp phù hợp khi đám cháy xảy ra. Tuy nhiên, có những tình huống không thể dự đoán, độc lập với chủ thể, tiểm ẩn kết quả lớn vẫn cứ xảy ra. Ví dụ như đúng thời điểm cháy có một trận mưa rất lớn dập tắt đám cháy. Khóa cửa bị trục trặc không thể mở cả từ trong và ngoài khiến người trong nhà không thể thoát ra……

Entry này không phải là entry hướng dẫn bạn về quản trị rủi ro mà giúp bạn ý thức được vai trò của may rủi trong cuộc sống. Khi ý thức được bạn sẽ để ý hơn và tận dụng cũng như phòng tránh tốt hơn. Xét theo xác xuất, mỗi chúng ta trong cuộc đời nhận được những vận may và vận rủi có kết quả tiềm ẩn như nhau nhưng cách chúng ta đối phó với nó khác nhau vì vậy có cuộc đời khác nhau.

2. Khả năng tận dụng được sự may rủi

Người ta bảo trong nguy có cơ và trong cơ có nguy. Trong nguy hiểm luôn ẩn chứa cơ hội mà trong may mắn luôn ấn chứa rủi ro. Nó cho thấy rằng cách người ta đối mặt với các sự kiện định hình lên một sự kiện là tốt hay là xấu. Một sự kiện có kết quả tiềm ẩn (nguy cơ) rất xấu so với người này lại có thể là may mắn đối với người khác.

Chiếc xe bạn bị xịt lốp là rủi ro của bạn nhưng lại là may mắn của ông vá lốp. Ngày hôm đó ông ý đã vá được thêm một cái lốp nhờ bạn gặp rủi ro xịt lốp. Sự kiện xịt lốp tiềm ẩn việc bạn trễ hẹn và tốn tiền nhưng nó cũng có thể là một sự kiện may mắn khi bạn đã không xuất hiện đúng cái điểm vào đúng cái lúc mà một xe ô tô mất lái lao qua.

Trên thị trường chứng khoán, người này gặp may trúng lớn thì người khác sẽ gặp rủi thua đậm. Thời điểm nhận kết quả khác nhau nhưng nếu xét trong một khoảng thời gian đủ lớn thì thắng và thua là cân bằng.

Các sự kiện may rủi đến một cách cân bằng, chúng ta không cố gắng chống lại quy luật của tự nhiên và xã hội làm gì. Cái chúng ta có thể làm đó là biến những sự kiện cho dù rủi hay may thành những kết quả tốt nhất có thể, đó là ô III và ô IV.

3. Các quy tắc để có kết quả tốt từ những sự kiện may rủi.

( Cái này tôi lấy từ các nguyên tắc trong cuốn “Vĩ đại do lựa chọn” áp dụng cho DN. Thấy cũng đúng với cá nhân nên chuyển qua )

– Sợ hãi hữu ích:

Là việc chúng ta nhìn một tình huống ở góc độ biết sợ. Tôi không nói tới tâm trạng bi quan hay tư duy tiêu cực; chúng ta vẫn có thể có tư duy tích cực nhưng vẫn có sự đề phòng cần thiết.

Ta đang đi xe máy và đằng sau có một ô tô tải, con đường đông và hẹp. Nếu biết sợ ta sẽ chú ý nép vào cạnh đường thậm chí là dừng lại để cho xe tải vượt qua. Nếu không sợ thì không làm gì cả và có thể chẳng điều gì xảy ra nhưng biết đâu đấy.

Chúng ta sợ mình không xin được việc làm khi bị mất việc đột ngột nên chúng ta chịu khó học tập nâng cao năng lực. Có thể rằng mọi thứ vẫn ok cho tới khi ta về hưu nhưng biết đâu đấy.

Chúng ta sợ vợ/chồng chán ta nên ta quan tâm tới tình cảm của vợ/chồng và có những hành động thiết thực. Có thể rằng vợ/chồng ta cũng chẳng chán ta cho dù ta không làm gì nhưng biết đâu đấy.

Chúng ta sợ bị bệnh hiểm ngèo nên chịu khó tập tành thể dục thể thao, ăn uống điều đồ, hạn chế bia rượu. Có thể rằng cho dù không làm mấy điều đó thì ta cũng không bị bệnh hiểm ngèo nhưng biết đâu đấy.

Sợ hãi hữu ích không phải là cái gì cũng sợ, nếu thế thì ta sẽ bị mất tập trung vào những thứ quan trọng. Người thông minh, từng trải sợ những cái đáng sợ. Người ngu thì sợ những cái không đáng sợ và không sợ những cái thực sự đáng sợ.

– Nguyên tắc nhất quán

Chúng ta nhận được kết quả giống nhau khi làm những thứ giống nhau. Câu này thường được hiểu ở vế tiêu cực, thể hiện việc người ta không chịu thay đổi. Nhưng nếu như kết quả thực sự tốt thì cần gì phải thay đổi?

Ở trong bệnh viện một thời gian, tôi nghiệm ra rằng các tai nạn thường xảy ra trong những tình huống mà có sự thay đổi nào đó so với thường gặp. Thường là thay đổi về môi trường do không quen với các hiểm nguy ở môi trường mới nên gặp tai nạn. Cũng là hoạt động lợp mái nhà nhưng ở cái nhà mới tới có cái dây điện cao thế ngay cạnh, vác thang nhôm chạm vào đó nên bị giật điện. Cũng là hoạt động chơi của trẻ con nhưng về quê chơi bên đống rơm đang cháy nên bị bỏng. Bọn trẻ ở quê lại không bị vì nó biết chơi cạnh rơm cháy là rất nguy hiểm.

Nguyên tắc nhất quán không có nghĩa tiêu cực là bạn không bao giờ thay đổi hiện trạng. Nguyên tắc nhất quán ở đây được hiểu là bạn có một bộ các nguyên tắc ứng xử nhất quán đơn giản dễ thực hiện. Ví dụ:

Không về sau 9 giờ tối.
Không lái xe liên tục quá 4 giờ.
Không uống quá một lít rượu/tháng
Đi xe phải đội mũ bảo hiểm, đeo khẩu trang.
Mỗi tháng đọc một cuốn sách
Mỗi năm tham gia 2 khóa học.
Mỗi ngày chạy 5 km.
…

Có những nguyên tắc giúp duy trì hiện trạng và cũng có những nguyên tắc khiến bạn tiến lên một cách chậm rãi.

– Sáng tạo từ sự trải nghiệm bản thân

Rất nhiều người trong chúng ta hành xử theo kinh nghiệm của người khác. Lấy ví dụ như uống thuốc theo lời khuyên của bạn bè, chọn chồng theo lời khuyên của mẹ, chọn việc theo lời khuyên của bạn nhậu,…..Ngay cả trong những tình huống mà tự chúng ta cảm thấy có gì đó không ổn và muốn một lựa chọn khác thì chúng ta vẫn cứ bị cuốn theo những lời khuyên của người khác vì cảm thấy an tâm hơn.

Phản ứng đầu tiên của chúng ta ngày nay khi gặp bất cứ vấn đề gì là hỏi anh google. Hành vi này khiến chúng ta ngày càng phụ thuộc vào bên ngoài thay vì xây dựng củng cố từ bên trong. Mỗi chúng ta là một chủ thể độc lập và được tạo hóa ban cho một số khả năng nhất định, chúng ta đủ năng lực để tự quyết trong những tình huống khẩn cấp. Nếu như ta có nghe lời khuyên của người khác thì đó chỉ nên ở mức tham khảo mà thôi.

Người ta càng về già thì kinh nghiệm càng nhiều và càng biết cái gì là tốt cho bản thân. Người trẻ bên cạnh việc chưa có kinh nghiệm còn gặp khó khăn là sống lên trong thời mà cha mẹ rất quan tâm tới họ thường ban phát lời khuyên theo chủ quan của họ. Vì vậy thế hệ 9x sẽ khá thiệt thòi về điểm này.

Kết luận:

Trong cuộc sống có những quy luật nhân quả rất rõ ràng. Nếu bạn gieo một nhân tương ứng với một quả và nhận quả thì đó không gọi là may rủi, đó là tất định. Khó khăn là gieo nhân đòi hỏi sự nỗ lực lớn trong một khoảng thời gian dài nên con người dễ bỏ cuộc. Lấy ví dụ như ai cũng biết sức khỏe là quan trọng, để có sức khỏe thì phải tập tành thể thao đều đặn nhưng có mấy ai làm được. Hoặc ai cũng biết đọc sách là quan trọng nhưng có mấy ai đọc sách đâu.
Cuộc sống ban phát các sự kiện may rủi một cách đồng đều. Mức độ sẵn sàng tiếp nhận sẽ quyết định sự thành hay bại của mỗi người. Ví dụ mỗi người chúng ta đều sống trong đất nước Việt nam này nên chịu ảnh hưởng như nhau về các vấn đề môi trường, kinh tế, chính trị, xã hội. Mỗi người chúng ta cũng nằm trong một công ty nào đó mà tất cả mọi người khi bước chân vào công ty đều như nhau trước công ty nhưng theo thời gian chúng ta đi vào các cấp bậc khác nhau.
Vì các sự kiện may rủi không thể dự đoán, khách quan với chủ thể nên ta phải đưa mình vào trạng thái sẵn sàng để cho dù điều gì xảy ra ta cũng sẽ tiếp nhận tốt. Xây dựng cho mình một trạng thái biết sợ hữu ích, xây dựng một bộ nguyên tắc đơn giản để tuân thủ và biết dựa vào chính mình là những điều cần phải học và áp dụng.
Trong 3 điều thì tôi cho rằng Biết sợ hữu ích đóng vai trò rất lớn. Trong cuộc sống chúng ta thấy là chính rủi ro đôi khi mang lại niềm vui. Lấy ví dụ như những người đua xe, leo núi, lặn biển,….không phải là họ không ý thức được nguy hiểm mà chính nguy hiểm mang lại cho họ sự phấn khích. Trong kinh doanh có câu ” Lợi nhuận tỷ lệ thuận với mức độ rủi ro” hàm ý rằng an toàn và tiền bạc không đi đôi với nhau. Sợ hãi hữu ích không ngăn bạn làm những việc nguy hiểm, nó chỉ nhắc bạn là nếu bạn có leo núi thì hãy chuẩn bị sẵn các dụng cụ cần thiết để bất cứ rủi ro nào xảy ra bạn cũng sẽ vượt qua. Trong kinh doanh, cùng với sự nhạy cảm nó chỉ cho bạn những nơi đừng đụng vào, chuẩn bị sẵn cho những tình huống xấu nhất để bạn không lụi tàn ngay lần vấp đầu tiên.
Sợ hãi hữu ích cũng nhắc nhở bạn rằng cuộc sống này là vô thường. Mọi thứ luôn luôn vận động vì vậy rủi ro luôn luôn xuất hiện. Đừng như con nai vàng ngơ ngác cho tới tận khi vào bụng hổ rồi vẫn cứ ngơ ngác hỏi tại sao.

Chủ động và trao quyền - Bài học cuộc sống

Trong 3 tiêu chí ASK (Thái độ, Kỹ năng, Kiến thức) thì Thái độ được xếp đầu bảng bởi mức độ quan trọng và mức độ khó học. Nhà tuyển dụng trọng tâm vào tuyển người có thái độ tốt hơn là 2 yếu tố còn lại. Kỹ năng và Kiến thức có thể học vài tháng, vài năm; còn thái độ là sự tích tụ từ khi sinh ra tới nay do vậy không dễ mà thay đổi. Muốn thay đổi đòi hỏi một sự tự nhận thức rất cao.

Đầu bảng trong những thái độ quan trọng là Thái độ chủ động. Nó là thói quen đầu tiên trong 7 thói quen của người thành đạt. Nó quyết định phần lớn tới cuộc đời của chúng ta. Đã có hẳn một entry hoàn thiện bản thân phần 13 dành cho nó.

Ai trong mình cũng có một sự chủ động ở một cấp độ nào đó. Câu hỏi là Điều gì chi phối sự chủ động của ta? và Ta đang ở đâu trong các cấp độ chủ động? Hai câu hỏi này sẽ được trả lời chi tiết trong entry này.

Mỗi chúng ta đều có 2 vòng tròn như sau:

1. Vùng trách nhiệm :

Là những việc bạn phải làm theo từng vị trí của mình. Trong tổ chức công ty thì theo Mô tả công việc của vị trí nắm giữ. Trong Gia đình thì có mô tả bất thành văn về trách nhiệm của bố mẹ, con cái. Bước chân sang nhà người khác, vào quán cà phê, rạp chiếu phim,… thì đóng vai trò là khách của các tổ chức đó và có trách nhiệm tương ứng.

Vùng trách nhiệm bao gồm 2 vòng tròn. Vòng tròn 1: Trách nhiệm mà tổ chức đó quy định và vòng tròn 2: Trách nhiệm mà mình nghĩ rằng mình phải thực hiện khi ở trong tổ chức đó (tự nhận thức). Giữa mình nghĩ và cái mà tổ chức nghĩ thường không khớp nhau.

Ví dụ: Trách nhiệm của bố mẹ là phải dạy dỗ con cái nhưng có bố mẹ lại nghĩ rằng đó là trách nhiệm của nhà trường. Nhân viên thì nghĩ rằng đó là trách nhiệm của cấp trên còn cấp trên thì nghĩ rằng đó là trách nhiệm của cấp dưới. Phòng A nghĩ rằng đó là trách nhiệm của phòng B, phòng B nghĩ ngược lại. Nhân dân thì cho rằng đó là trách nhiệm của chính phủ, chính phủ thì cho rằng đó là trách nhiệm của nhân dân.

Thực tế không có sự mập mờ như thế. Mỗi một tổ chức, gia đình, xã hội, công ty,.. đều có những quy định thành văn hoặc bất thành văn về trách nhiệm của mỗi một vị trí trong tổ chức đó phải đảm nhận. Trách nhiệm coi là chuẩn mực phải là trách nhiệm được quy định bởi tổ chức, không phải là trách nhiệm tự nhận thức.

Mở rộng ra thì chúng ta thuộc về tổ chức Việt Nam nên có trách nhiệm công dân. Chúng ta cũng là một thành phần của nhân loại nên có trách nhiệm của một con người. Chúng ta cũng là một cơ thể sống giống như mọi sinh vật khác nên cũng có trách nhiệm trong các quy luật của tự nhiên. Quy luật chuỗi thức ăn, quy luật sinh tồn, quy luật sinh tử, quy luật nhân quả, quy luật giống nòi…

2. Vùng ảnh hưởng

Gây ảnh hưởng là tác động vào một sự vật, hiện tượng nào đó làm thay đổi sự vật, hiện tượng đó. Ví dụ bạn có thể đập vỡ một cái cốc, đá văng quả bóng, đập đầu lõm tường, lên gối thằng hàng xóm, cho tiền ăn xin nhưng không thể làm gì với mặt trăng, mặt trời, tổng thống mỹ,…

Ở công ty, bên cạnh Trách nhiệm ta có Thẩm quyền tương ứng với vị trí đó. Ở gia đình ta có trách nhiệm làm bố mẹ thì ta cũng có thẩm quyền ở vị trí bố mẹ.

Thẩm quyền như một dạng năng lực để thực hiện trách nhiệm. Năng lực đó có thể tự thân ta có hoặc là do tổ chức trao cho. Ảnh hưởng xuất phát từ năng lực bản thân gọi là tầm ảnh hưởng mềm. Ảnh hưởng xuất phát từ vị trí trong tổ chức gọi là ảnh hưởng cứng.

Một nhân viên được tín nhiệm trong một công ty có thể có tầm ảnh hưởng cao hơn cả quản lý của anh ta. Một người làm quản lý ở một công ty nhưng có sự tín nhiệm không đủ có thể kém hơn cả vị trí nhân viên. Sự tín nhiệm xuất phát từ 4 năng lực của bản thân anh ta tùy thuộc vào mỗi sự việc.

Mở rộng ra thì ta có trách nhiệm là công dân của đất nước thì có quyền công dân. Ta là con người nên có năng lực của một con người (trí óc, thể xác) để thực thi trách nhiệm của một con người.

Như ta thấy là cả Trách nhiệm và Ảnh hưởng đều có nội dung liên quan tới việc tự ý thức. Khi ta không ý thức được trách nhiệm của mình thì không thể hoàn thành trách nhiệm của mình. Khi ta không ý thức được Ảnh hưởng của mình thì không phát huy được hết sức mạnh của bản thân.

Chúng ta sẽ làm việc hiệu quả nhất khi ý thức trách nhiệm, trách nhiệm theo vị trí và vùng ảnh hưởng trùng khít nhau. Khi đó ta ý thức được hoàn toàn trách nhiệm tại vị trí mà tổ chức giao cho mình và ta có đủ khả năng để thực hiện trọn vẹn trách nhiệm đó.

Chúng ta sẽ phát triển lên vị trí cao hơn khi ý thức về trách nhiệm lớn hơn trách nhiệm theo vị trí. Hoặc bằng cách luôn cố gắng mở rộng tầm ảnh hưởng.

Các cấp độ chủ động:

Bình thường nếu mọi việc diễn ra vốn như nó vẫn diễn ra thì không thể xác định được cấp độ chủ động. Chỉ có thể phân biệt ra làm hai loại: Làm mà không cần nhắc và Làm phải nhắc.

Tương tự như tính dũng cảm. Bình thường đang trời yên biển lặng thế này thì làm sao biết được ai dũng cảm, ai không. Làm sao bạn có thể đánh giá một ai đó là trung thực, chính trực, liêm khiết, người bạn thân nhất, người chồng tuyệt vời, người cha mẫu mực,… khi mà bạn chưa từng chứng kiến cách họ phản ứng trước tình huống thử thách đức tính đó?

Muốn phân cấp được tính chủ động thì phải có Vấn đề làm thuốc thử.

Ví dụ trong tình huống dưới. Vấn đề ở đây được định nghĩa là ” Nếu bạn không rẽ trái tại điểm C thì bạn sẽ đâm xuống ruộng”. Nguyên nhân chỗ đó chỉ có một lối đi rẽ trái. Giải pháp là phải vặn vô lăng sang trái một mức nào đó tại điểm C để có thể rẽ. Người chịu trách nhiệm giải quyết vấn đề là bạn vì bạn đang cầm lái. Điểm B là điểm deadline bạn phải quyết định sẽ thực hiện giải pháp gì, điểm C là điểm bạn phải thực hiện nếu không sẽ lĩnh hậu quả tại điểm D.

Cấp độ 1: Không nhìn thấy vấn đề

Việc nhìn ra điểm C liên quan tới tầm nhìn và khả năng muốn nhìn của bạn. Điểm A càng xa thì bạn càng có tầm nhìn xa. Càng sát điểm B thì tầm nhìn càng thấp, thường là do ta không muốn nhìn.

Khi ông lái xe không ý thức được rằng trách nhiệm của ông là phải phát hiện ra các vấn đề phía trước để xử lý nhằm đưa xe từ điểm A tới điểm B an toàn thì ông ta có khi còn mải xem điện thoại, ngắm cảnh bên đường. Không hẳn ông ta không có khả năng nhìn ra chỗ rẽ mà vì ông ta không quan tâm.

Cấp độ 2: Thấy nhưng mặc kệ

Nguyên nhân xuất phát từ việc không ý thức được đầy đủ trách nhiệm của mình. Đáng nhẽ ngành giao thông nên nắn con đường thẳng ra, nhà sản xuất ô tô phải thiết lập chế độ tự rẽ, trách nhiệm rẽ là thuộc về hành khách, cảnh sát giao thông phải nhắc ta rẽ,….

Người ở cấp độ này chắc chắn mắc bệnh hay đổ lỗi và là dấu hiệu của một người có thái độ tiêu cực.

Ý thức được trách nhiệm nhưng vì mình không phải là người chịu hậu quả nên có khi cũng mặc kệ. Yên tâm, đâm đã có bảo hiểm, công ty chi tiền.

Cấp độ 3: Thấy và xin ý kiến

Alo, giám đốc đó ạ, đường phía trước đột nhiên không thẳng, tôi không rõ là nó đi đâu, tôi xin ý kiến chỉ đạo?

Alo, sếp ạ, đường phía trước đột nhiên rẽ sang trái, tôi không biết phải làm gì, tôi nên làm gì bây giờ?

Alo, sếp ạ, đường phía trước đột nhiên rẽ sang trái, tôi nghĩ là do bọn giao thông làm không đến nơi đến trốn, tôi nghĩ rằng sếp nên ý kiến với chính phủ về việc này. (đếch quan tâm tới hậu quả trước mắt, chỉ quan tâm tới tới cái đâu đâu)

Cấp độ 4: Thấy, tìm giải pháp và đề xuất

Alo, sếp, em thấy có chỗ rẽ trái, em thấy có 4 khả năng: rẽ trái, rẽ phải, dừng lại và đi thẳng. Sếp cho ý kiến chỉ đạo là em nên làm gì trong 4 khả năng đó ạ?

Alo, sếp, em thấy có chỗ rẽ trái, em quyết định sẽ vặn vô lăng ở điểm phải rẽ. Sếp cho ý kiến chỉ đạo là em có nên rẽ không ạ?

Cấp độ 5: Thấy và thực hiện

Cấp độ 4 là ông lái xe không ý thức được hết thẩm quyền của mình hoặc không tự tin vào quyết định của mình.

Cấp độ 5 là ông thấy vấn đề, tìm giải pháp và tự thực hiện không cần hỏi ý kiến các sếp nhờ vậy các quyết định được thực thi nhanh hơn, không mất thời gian trao đổi với sếp.

Việc tự thực hiện cũng phải đi đôi với sự trao quyền của người lãnh đạo. Một nhân viên có tính chủ động cấp độ 5 nhưng không được trao quyền chủ động rẽ mà phải xin ý kiến trước khi rẽ thì anh ta chỉ có thể dừng ở cấp độ 4.

Cấp độ 6: Đề xuất mang tính hệ thống

Tại sao chỗ đó không gặp vật cản gì mà đường lại ngoắt sang bên trái? Chỗ rẽ đó quá nguy hiểm do đường hẹp, thiếu biển báo,…cần phải báo cáo công ty để công ty làm việc với bên giao thông.

(1 tháng sau) Mình đã đề xuất việc cần cắm các biển cảnh báo mà hiện vẫn chưa thấy, mình cần phải hỏi lại phía công ty để thúc đẩy nhằm đảm bảo rằng biển báo phải được cắm ở đây.

Ở cấp độ này, ông lái xe đã làm quá ra ngoài khỏi vòng tròn trách nhiệm. Điều này có hai mặt:

Mặt 1: Nếu vùng đó vẫn nằm trong tầm ảnh hưởng của ông ta thì đề xuất của ông ta có thể mang lại giá trị thực sự là biển báo được cắm.

Mặt 2: Nếu vùng đó nằm ngoài tầm ảnh hưởng của ông thì đề xuất chẳng đi tới đâu. Ông ta dễ trở thành chuyên gia oán trách, mắc bệnh đổ lỗi; mất tập trung vào trách nhiệm chính. Hoặc nếu không đủ năng lực để xác định vấn đề, đưa ra giải pháp thì dễ trở thành đề xuất nhảm nhí, mất thời gian của người khác.

Do vậy đạt cấp độ này đòi hỏi phải đi đôi với cả năng lực tương ứng thì mới biến thành giá trị được.

Kết luận:

Điều kiện ảnh hưởng tới tính chủ động:

1. Khả năng ý thức về trách nhiệm của bản thân.

2. Tầm ảnh hưởng: mềm theo năng lực cá nhân và cứng theo vị trí trong tổ chức.

Các cấp độ chủ động:

1. Không nhìn ra vấn đề: Do vấn đề đó nằm ngoài ý thức về trách nhiệm của mình

2. Thấy nhưng mặc kệ: Do không ý thức được đầy đủ trách nhiệm của mình. Cho rằng việc xử lý vấn đề là của người khác.

3. Thấy và xin ý kiến: Không ý thức được hết trách nhiệm của mình

4. Thấy, tìm giải pháp và đề xuất: do vượt quá tầm ảnh hưởng, không được trao quyền

5. Thấy và thực hiện: ý thức được đầy đủ về trách nhiệm và tầm ảnh hưởng. Được trao quyền đầy đủ.

6. Đề xuất mang tính hệ thống: Vấn đề nằm ngoài trách nhiệm về vị trí nhưng nằm trong tự ý thức về trách nhiệm. Đề xuất đúng sau đó theo đuổi tới cùng đề xuất là đỉnh cao của cấp độ này.